- Thinking Architecturally in Artificial Intelligence

Yapay zekâ çalışıyor olabilir; peki gerçekten yönetiliyor mu?
ISO/IEC 42001 perspektifiyle AI yönetişimini mimari bir bütün olarak ele alıyorum.

Yapay Zekâda Mimari Düşünmek

Bazı yıllar geride kalanları anlatır, bazıları ise yeniden nasıl yapı kuracağımızı düşündürür.
Yapay zekânın kurumlara hızla entegre olduğu bu dönemde asıl mesele teknoloji değil; onun hangi yönetişim anlayışıyla ele alındığı, kararların nasıl alındığı ve bu kararların hangi mimari çerçeve içinde sürdürülebilir kılındığıdır.

ISO/IEC 42001 gibi çerçeveler, yapay zekâyı yalnızca teknik bir uygulama olmaktan çıkarıp kurumsal bir mimari ve yönetim sistemi konusu haline getiriyor. Özellikle @ISO ve yapay zekâ standartları üzerinde çalışan toplulukların ortaya koyduğu bu yaklaşım, sahada karşılaştığımız risk, sorumluluk ve izlenebilirlik sorunlarını anlamlandırmak için güçlü bir referans sunuyor.

Bu bültende, 2026’ya girerken; yıl boyunca verdiğim konfigürasyon yönetimi, proje yönetimi, PM², yapay zekâ ve dijital okuryazarlık eğitimlerinden süzülen deneyimle, yapay zekâ sistemlerine ISO/IEC 42001 perspektifiyle mimari bir bakış sunuyorum.

1. Zemin | Neden Yapay Zekâ Bir Mimari Meselesi?

Yapay zekâ bugün pek çok kurumda “çalışıyor”. Ancak çalışıyor olması, yönetildiği anlamına gelmiyor.
Modelin nasıl eğitildiği, hangi veriye dayandığı, çıktılarının kim tarafından nasıl kullanıldığı çoğu zaman net değil. Bu noktada yapay zekâ, teknik bir çözüm olmaktan çıkıp kurumsal bir mimari meselesine dönüşüyor.

2. Taşıyıcı Sistem | ISO/IEC 42001 Ne Getiriyor?

ISO/IEC 42001, yapay zekâyı tekil bir uygulama olarak değil; politikaları, rolleri, riskleri ve kayıtları olan bir yönetim sistemi olarak ele alır.
Bu yaklaşım, AI kullanımını bireysel inisiyatiflerden çıkarıp kurumsal sorumluluk alanına taşır. Standart, “uyguladık” demekle yetinmez; kararların gerekçelendirilmesini ve izlenmesini zorunlu kılar.

3. Kat Planları | Yönetişim Katmanları Nasıl Kurulur?

• Karar Katmanı: Hangi AI kullanım senaryoları kabul edilebilir? Kim onay verir?
• Veri & Model Katmanı: Versiyonlar, varsayımlar ve değişiklikler izlenebilir mi?
• İnsan & Yetkinlik Katmanı: Çıktılar doğru yorumlanıyor mu, sınırlar biliniyor mu?

Bu katmanlar birlikte çalışmadığında, teknik olarak doğru sistemler bile kurumsal risk üretmeye başlar.

4. Bağlantı Noktaları | Eğitimlerden Süzülen Deneyim

Konfigürasyon yönetimi, proje yönetimi (PM²), AI ve dijital okuryazarlık eğitimleri ile Erasmus+ projelerinde gördüğüm ortak gerçek şu:
Yapay zekâ yönetişimi tek bir disiplinin konusu değil; kurum genelinde kurulan bir mimarinin sonucu.

5. Üst Yapı | 2026’ya Girerken Ne Değişiyor?

Beklenti artık net:
Yapay zekâdan yalnızca sonuç değil, bu sonuçlara giden karar yolları da sorgulanıyor.
Fark yaratan kurumlar, AI’ı erken kullananlar değil; erken yönetişime alanlar olacak.

6. Çıkış | Okura Düşen Soru

Sizin kurumunuzda yapay zekâ gerçekten yönetiliyor mu,
yoksa ortak bir yönetişim olmadan geliştirilen AI uygulamaları mı çoğalıyor?

Deneyimlerinizi ve sorularınızı yorumlarda paylaşmanız, bu mimari tartışmayı birlikte derinleştirmemize katkı sağlar.

Bu Ay Neler Var?

• Yapay Zekâ Yönetişim Mimarisi | ISO/IEC 42001 Odaklı
  AI kullanımını yönetişim, risk ve sorumluluk boyutlarıyla ele alan uygulamalı çalışmalar.
• Konfigürasyon & Proje Yönetimi Eğitimleri (PM² Dahil)
  İzlenebilirlik ve karar yapısı odağında, farklı sektörlere yönelik programlar.
• Dijital Okuryazarlık & Erasmus+ Çalışmaları
  İnsan faktörünü merkeze alan, şeffaflık ve hesap verebilirlik temelli yaklaşımlar.